25 IX 1921. Kula w rękawie

Piłsudski ma dziś otworzyć Targi Wschodnie, imprezę handlową, z którą władze państwowe wiążą wielkie nadzieje. Zorganizowane z wielkim rozmachem mają pokazać, że sytuacja w Małopolsce Wschodniej, gdzie część środowisk ukraińskich nie chce pogodzić się z włączeniem tych obszarów do państwa polskiego, ostatecznie się ustabilizowała. Stąd też tak uroczyste powitanie Piłsudskiego na dworcu, stąd gęsty, długi szpaler uczniów lwowskich szkół od dworca aż do bramy targów. Za szpalerem uczniów stoją tłumy lwowiaków, którzy przyszli powitać niezwykle tu popularnego marszałka Piłsudskiego.

Z dworca naczelnik w towarzystwie prezydenta Lwowa Józefa Neumanna jedzie odkrytym samochodem do katedry. Po nabożeństwie Piłsudski składa kurtuazyjną wizytę biskupowi Józefowi Bilczewskiemu. I wreszcie - otwarcie targów. Po serii przemówień Piłsudski jako pierwszy przekracza próg targów i ogłasza je za otwarte. Chór towarzystwa śpiewaczego Bard śpiewa "Pobudkę".

Marszałek Piłsudski pośpiesznie zwiedza ekspozycję. Już o 14 czeka go kolejny punkt programu - uroczyste śniadanie dla gości targów wydane przez Związek Banków Małopolskich. Na śniadanie zaproszono także uczestników zjazdu dziennikarskiego. Potem Piłsudski jedzie do ratusza na uroczystość odsłonięcia ufundowanego przez władze miejskie wielkiego godła państwowego. Pół godziny później w wielkiej sali magistratu rozpoczyna się obiad wydany na cześć marszałka.

O 20 nieco znużony Piłsudski wychodzi z ratusza w towarzystwie wojewody Kazimierza Grabowskiego. Marszałek nie cierpi eskorty policji, a zwłaszcza tajniaków - to fobia z czasów konspiracji, gdy tropiony był przez carską policję i żandarmerię - i jak zwykle nie towarzyszy mu ochrona. Naczelnik i wojewoda podchodzą do samochodu. Przez tłum przeciska się ku nim młody, szczupły mężczyzna. W kieszeni ściska dziesięciostrzałowy pistolet produkcji hiszpańskiej.

To Stefan Fedak, 21-letni Ukrainiec, syn znanego lwowskiego adwokata i działacza ukraińskiego dr. Stefana Fedaka. Młody Fedak w 1915 roku ukończył piątą klasę gimnazjum im. Mickiewicza we Lwowie, potem przerwał naukę i wstąpił do oddziałów strzelców ukraińskich. Po dwóch latach wyjechał do Wiednia i zapisał się do cesarskiej szkoły kadetów. W 1918 roku przez Węgry przedostał się do Galicji i szybko awansował na adiutanta atamana Semena Petlury. Jako oficer jego armii brał udział w zeszłym roku w ofensywie Piłsudskiego na Kijów, potem osłaniał odwrót polskich oddziałów. Od zeszłego roku działa w KUM, tajnym Komitecie Ukraińskiej Młodzieży, oraz w Woli, konspiracyjnej organizacji bojowej ukraińskich studentów i byłych oficerów galicyjskiej armii ukraińskiej. Wola chce walczyć o niepodległe państwo. Sterowana jest przez działającą na emigracji w Czechosłowacji i w Niemczech ukraińską organizację wojskową płk. Jewhena Konowalca. Jej celem jest organizowanie najpierw dywersji i sabotażu w polskiej Małopolsce Wschodniej, a w końcu doprowadzenie do masowej walki zbrojnej Ukraińców z Polską i ZSRR i powołanie niepodległego państwa na terenach Małopolski Wschodniej oraz Ukrainy Naddnieprzańskiej.

Przed trzema tygodniami na zebraniu lwowskich działaczy Woli zapadła decyzja o zamachu na Piłsudskiego podczas Targów Wschodnich. Spiskowcy dokładnie znali plan jego pobytu we Lwowie. Wola podzielona jest na piątki konspiratorów. Zamach zlecono jednej z nich. Pięciu spiskowców losowało, kto ma strzelać. Wypadło na Fedaka. Jego towarzysze zdobyli dlań fałszywy paszport z wizą niemiecką. Zaraz po zamachu ma wyjechać do Berlina. W akcji pomagać mają mu trzej towarzysze z piątki. Student prawa Palijew ma w czapce akademickiej stać tuż obok Fedaka. Zaraz po strzałach powinien obezwładnić go i krzyczeć: "Policja! Policja!". Z pomocą pospieszyć ma inny spiskowiec przebrany w mundur majora wojska polskiego. Obaj powinni wyprowadzić Fedaka z tłumu, wsiąść z nim do czekającego z boku wynajętego samochodu osobowego i rzekomo odwieźć do więzienia - a w rzeczywistości wywieźć za miasto.

Marszałek Piłsudski i wojewoda Grabowski wsiadają do odkrytej limuzyny. Marszałek siedzi z lewej strony. Szofer rusza. Samochód jedzie bardzo wolno, gdy rozlega się głośny huk. Wojewoda siedzi wyprostowany. Jest pewien, że huknął źle wyregulowany silnik samochodu. Doświadczony konspirator i żołnierz Piłsudski od razu poznaje, że to strzał pistoletowy. Odruchowo pochyla głowę. Pocisk mija go o włos i uderza w szybę. Niemal natychmiast rozlega się drugi i trzeci strzał. Jeden pocisk trafia wojewodę w prawe ramię, drugi - w lewą rękę. Amunicja, jaką dostarczono Fedakowi, jest kiepskiej jakości. Twardy, metalowy płaszcz trzeciego pocisku rozpada się tuż po strzale. W rękę wojewody uderza jedynie miękki, ołowiany rdzeń, który druzgocze dwie kości i zatrzymuje się pod podszewką rękawa.

Wojewoda osuwa się z siedzenia. Piłsudski podtrzymuje go.

Tymczasem starszy posterunkowy policji Jakub Skweres rzuca się na zamachowca i chwyta go za gardło. Padający Fedak strzela czwarty raz i sam się rani w pierś. Rozjuszony tłum odtrąca posterunkowego, masakruje zamachowca. Od niechybnej śmierci ratują go policjanci i żołnierze z warty przed ratuszem, którzy kolbami karabinów roztrącają linczujących.

Policjanci z pomocą marszałka Piłsudskiego wyprowadzają wojewodę z samochodu. Gdy lekarz stwierdza, że rany nie zagrażają życiu, wojewoda poleca odwieźć się do domu. Tam lekarze opatrują go. Piłsudski z zimną krwią poleca natychmiast zawieźć się do teatru, gdzie wedle planu ma być o 20.15.

Gdy naczelnik pojawia się w loży, widzowie wstają z miejsc. Przez dziesięć minut biją brawo i skandują "Niech żyje!". Potem orkiestra gra Mazurka Dąbrowskiego i znów zaczynają się wiwaty.

Ranny, ciężko pobity Fedak pod eskortą policji trafia do szpitala. Policjanci znajdują nóż, który zamachowiec przywiązał sobie do łydki. Nie bacząc na jego ciężki stan natychmiast przesłuchują go. Fedak chytrze zeznaje, że chciał zastrzelić jedynie wojewodę, który jest wrogiem ludności ukraińskiej, a potem zamierzał demonstracyjnie wręczyć pistolet naczelnikowi Piłsudskiemu.

Wojewoda Grabowski - mimo ran - nie odwołuje wieczornego bankietu w gmachu władz województwa. Z oboma przestrzelonymi rękami miałby kłopoty przy stole, więc pozostaje w fotelu w sąsiedniej sali. Witany owacyjnie Piłsudski najpierw zachodzi do wojewody na krótką pogawędkę, a potem przechodzi do sali bankietowej.