Banderowcy

Banderowcy (OUN-R(rewolucjoniści), OUN-B) - popularna nazwa frakcji (później niezależnej organizacji) Organizacji Ukraińskich Nacjonalistów, powstałej ostatecznie w lipcu 1940 w Krakowie. Nazwa pochodzi od nazwiska przywódcy Stepana Bandery. We wrześniu 1939 r. tzw. Krajowy Prowyd (Zarząd Krajowy) OUN pod kierownictwem Lwa Rebeta odmówił jednak kategorycznie wykonania polecenia zarządu zagranicznego OUN ( pod kierownictwem Andrija Melnyka ) wszczęcia powstania antypolskiego, jako dywersji na rzecz Niemiec.

Rebet uważał, że wobec paktu Ribbentrop-Mołotow będzie to działanie wyłącznie w interesie ZSRR, którego uważał za głownego przeciwnika Ukrainy. Decyzja Rebeta podjęta w zastępstwie Bandery ( Stepan Bandera został po wybuchu wojny wypuszczony 13 września 1939 z więzienia w Brześciu nad Bugiem ( gdzie odbywał wyrok dożywotniego więzienia za zorganizowanie zabójstwa ministra spraw wewnętrznych Bronisława Pierackiego) - zaaprobował następnie decyzję Rebeta ) była podstawą rozłamu w OUN na frakcję OUN (M) (Andrij Melnyk, Omelian Senyk) i OUN(B) (Stepan Bandera, Lew Rebet, Jarosław Stećko - banderowcy).

Bandera po krótkim pobycie w Rzymie przybył do Krakowa. Doprowadził do zwołania w dniach 9 i 10 lutego 1940 roku krajowej konferencji OUN, gdzie zażądano ustąpienia ze stanowiska Melnyka. Kiedy to nie nastąpiło, banderowcy zwołali w Krakowie osobny II Wielki Kongres OUN, co doprowadziło w lipcu 1940 do rozłamu na dwie frakcje

Stronników Bandery cechował większy radykalizm zarówno pod względem społecznym jak i narodowym, niż melnykowców. Z nacjonalistycznego radykalizmu zwolenników Bandery wynikało dążenie do uniezależnienia się od Niemiec - Trzecią Rzeszę traktowano jako taktycznego sprzymierzeńca, z którym stosunki miały być partnerskie, a nie jako hegemona (już wcześniej domagali się przeniesienia kierownictwa poza Niemcy). Mimo to kontynuowano taktyczną współpracę z Niemcami.

Ze względu na niespełnienie przez Niemców nadziei na rychłe stworzenie państwa ukraińskiego oddanie Rusi Zakarpackiej Węgrom, przyłączenie Galicji do "polskiego" Generalnego Gubernatorstwa), część środowisk OUN ("młodych") zniechęciła się do współpracy z Niemcami.

W czerwcu 1941 za nacierającymi wojskami niemieckimi ruszyły .grupy pochodowe. (.pochodne.) OUN-R, liczące około 3-5 tysięcy ludzi. Podzielone były na trzy zgrupowania:

  • Piwnicz (.Północ.) . dowódca Mykoła Kłymyszyn
  • Centr (.Centrum.) . dowódca Mykoła Łemyk Senyszyn
  • Piwdeń (.Południe.) . dowódcy Zinowij Matła i M. Riczka
  • Miały one dotrzeć odpowiednio do Kijowa, Charkowa, Odessy i Krymu. Osobna 15-osobowa grupa miała za zadanie dotrzeć jak najszybciej do Lwowa i proklamować tam niepodległóść Państwa Ukraińskiego. Dzieliły się one na 7-12 osobowe grupy, mające za zadanie tworzyć ukraińską policję i administrację.

    Podczas wycofywania się Armii Czerwonej grupy bojowe OUN-B pod dowództwem Iwana Kłymywa Łehendy stoczyły w Galicji Wschodniej i na Wołyniu ponad 100 potyczek z wycofującymi się Sowietami.

    Po wkroczeniu wojsk niemieckich wraz ze współpracującymi z nimi Ukraińcami z OUN-B do Lwowa w czerwcu 1941 roku, Stepan Bandera ogłosił niepodległość Ukrainy. Banderowcy uzyskali poparcie metropolity Andrija Szeptyckiego i powołali Ukraiński Komitet Narodowy (Ukrajinśkyj Narodnyj Komitet, UNK). Bliski współpracownik Bandery, Jarosław Stećko, zaczął formować rząd. Państwo ukraińskie przetrwało zaledwie 12 dni.Cały skład rządu został aresztowany przez Niemców .

    Również melnykowcy utworzyli swoje .grupy marszowe., liczące około 4 tysięcy osób. Między grupami pochodnymi OUN-B i marszowymi OUN-M dochodziło do wielu starć i potyczek: na przykład pod Sokalem zlikwidowano maszerującą na Wołyń grupę OUN-M Ihora Szubskiego i Jewhena Szulhy. 30 sierpnia 1941 zlikwidowano na dworcu w Żytomierzu Omeliana Senyka i Ściborskiego, mających tworzyć władze OUN-M w Kijowie.

    Adolf Hitler był zdecydowanie przeciwny koncepcji powstania państwa ukraińskiego, pragnąc wszystkich Słowian przekształcić w niewolniczą siłę roboczą imperialnej III Rzeszy. Podczas ostatecznych rozmów prowadzonych we wrześniu 1941 w Berlinie w gmachu byłej ambasady polskiej pomiędzy przedstawicielami Abwehry i OUN (B) , zarówno Stepan Bandera, jak i Jarosław Stećko kategorycznie odmówili odwołania deklaracji niepodległości Ukrainy. W konsekwencji zostali przewiezieni do obozu koncentracyjnego w Sachsenhausen ( oddział dla więźniów specjalnych tzw. Zellenbau , gdzie przebywali również m.in. Stefan Rowecki, kanclerz Austrii Kurt Schuschnigg i premier Francji Edouard Daladier).

    W połowie sierpnia 1941 Niemcy rozpoczęli likwidację OUN-B, aresztując jej czołowych działaczy. 17 września 1941 dowódca niemieckiej grupy armii "Południe" rozkazał uwięzić wszystkich członków banderowskich "grup pochodnych". Spowodowało to przejście ocalałych działaczy do konspiracji. Niemieskie polowanie na banderowców trwało do stycznia 1942, w jego wyniku w więzieniu na Montelupich w Krakowie uwięziono ponad 300 działaczy (było to 80 % kierownictwa). Bardzo aktywnie w aresztowanich banderowców pomagali melnykowcy, co spowodowało późniejszy rewanż.

    Banderowcy zostali poddani represjom i w większości przeszli do konspiracji, tworząc oddziały UPA.

    W Sachsenhausen Bandera i Stećko przebywał do września 1944, gdy przywódcy OUN(B) zostali uwolnieni w związku ze zmianą polityki III Rzeszy wobec tzw. formacji ochotniczych i koniecznością ustępstw politycznych. Od grudnia Bandera uczestniczył w negocjacjach, których konsekwencją było utworzenie 17 marca 1945 Ukraińskiego Komitetu Narodowego i podporządkowanie mu Ukraińskiej Armii Narodowej.

    Ponieważ Niemcy odnosili sukcesy na froncie, Ukraińcy nie byli już im potrzebni. Zlikwidowano batalion .Nachtigall., rozbrojono większą część ukraińskich oddziałów, resztę wcielono do utworzonej i pozostającej pod całkowitą kontrolą niemiecką policji pomocniczej.

    Dlatego też na II konferencji OUN w kwietniu 1942 roku podjęto decyzję o walce na własną rękę, zarówno z wrogiem sowieckim, jak i niemieckim. Już w październiku 1942 doszło do pierwszego przypadku akcji odwetowej . we Lwowie zostało zamordowanych dwóch hitlerowskich komisarzy. Niemcy w odwecie rozstrzelali stu Ukraińców. Podobne przypadki pojedynczych mordów na urzędnikach niemieckich miały miejsce w następnych miesiącach. Za każdym razem akcje te kończyły się rozstrzeliwaniem setek Ukraińców.

    Po wojnie obie frakcje OUN działały na emigracji. Dwaj przywódcy OUN - Lew Rebet i Stepan Bandera zostali zamordowani w roku 1957 (Rebet) i 1959 (Bandera) przez agenta NKWD Bohdana Staszynskiego. Po ujawnieniu się Staszynski zeznał na procesie, że Jarosław Stećko miał być jego następną ofiarą. Na emigracji banderowcy utworzyli organizację pod nazwą Zagraniczne Formacje OUN.

    Бандерівці