Ukraińska Centralna Rada - paraparlamentarny organ państwowy , reprezentacja Ukrainy wyłoniona po rewolucji lutowej w Rosji, po przewrocie bolszewickim suwerenny organ państwowy Ukrainy.
Ukraińska Centralna Rada powstała 17 marca 1917 roku w Kijowie w konsekwencji upadku caratu z inicjatywy Towarzystwa Ukraińskich Postępowców (na czele z Jewhenem Czykałenką, Serhijem Jefremowem i Dmytrem Doroszenką) i Ukraińskiej Socjaldemokratycznej Partii Robotniczej (pod przewodnictwem Wołodymyra Wynnyczenki i Symona Petlury) oraz przedstawicieli ukraińskich elit narodowych. Na jej przewodniczącego wybrano Mychajła Hruszewskiego.
Wkrótce w jej skład weszła utworzona w kwietniu 1917 Ukraińska Partia Socjalistów - Rewolucjonistów.
19 kwietnia 1917 odbył się w Kijowie Ukraiński Kongres Narodowy, na którym 900 delegatów) z całej Ukrainy dokonało wyboru 150 przedstawicieli do Centralnej Rady oraz zatwierdziło M. Hruszewskiego na jej przewodniczącego. 17 maja 1917 roku przyłączyli się do niej także przedstawiciele ukraińskich kół wojskowych, a w czerwcu środowiska chłopskie. W skład Centralnej Rady weszli także przedstawiciele robotników i mniejszości narodowych.
Mając poparcie niemal wszystkich Ukraińców, 23 czerwca 1917 roku Centralna Rada wydała swój I Uniwersał. Proklamowano autonomię Ukrainy w ramach państwa rosyjskiego oraz utworzono rząd autonomiczny . Sekretariat Generalny. Składał się on z 8 ministerstw, a na jego czele stanął W. Wynnyczenko. Rosyjskie koło polityczne stanowczo sprzeciwiły się żądaniom wysuwanym przez Ukraińców. Jednak 13 lipca 1917 roku została zawarta ugoda między Rządem Tymczasowym a Centralną Radą. Strona ukraińska godziła się na odłożenie sprawy autonomii do chwili zwołania Ogólnorosyjskiego Zgromadzenia Ustawodawczego. Z kolei Rząd Tymczasowy uznał Radę za swą przedstawicielkę w pięciu guberniach (kijowskiej, podolskiej, połtawskiej, wołyńskiej i części czernihowskiej).


od lewej siedza:Steshenko, Baranovsky, Vynnychenko, Yefremov, Petlura
stoja:Khrystiuk, Stasiuk, Martos

16 lipca 1917 roku wyższe postanowienia ugody zostały ogłoszone w wydanym przez Centralną Radę tzw. II Uniwersale. Jednak, jak się okazało, ustępstwa strony rosyjskiej były pozorne. 17 sierpnia 1917 Rząd Tymczasowy wydał instrukcję dla Sekretariatu Generalnego, w której jego rolę ograniczono w praktyce do wykonawcy poleceń rządu. Wobec powyższego Centralna Rada powinna była zerwać umowę i wykorzystując kryzys w Rosji, przystąpić do budowy niepodległego państwa ukraińskiego. Jednak stało się inaczej. Powodem był widoczny brak odpowiedniego kierownictwa w Centralnej Radzie, co zaowocowało niezdecydowanymi działaniami oraz sporami o zakres władzy. Brak doświadczenia u młodych polityków ukraińskich, brnięcie w niekończące się spory powodowało, że na drugi plan zeszły sprawy bezpieczeństwa, zaopatrzenia miast w żywność czy kwestie związane z forowaniem własnego wojska. Nie udało się także rozwiązać jednego z najbardziej palących problemów, sprawy rozdziału ziemi pomiędzy chłopów ukraińskich. W następstwie czego Centralna Rada zaczęła tracić poparcie społeczności ukraińskiej. Osłabienie pozycji Centralnej Rady zbiegło się z przewrotem bolszewickim w Piotrogrodzie. Bolszewicy nie wyobrażali sobie przyszłej Rosji komunistycznej bez Ukrainy. Początkowo Centralna Rada nie traktowała bolszewików jako swego pierwszoplanowego wroga. Wrogiem był Rząd Tymczasowy.
20 listopada 1917 roku ogłosiła ona swój III Uniwersał, w którym proklamowała utworzenie Ukraińskiej Republiki Ludowej. Zapowiedziano w nim także przekazanie całej ziemi w ręce chłopów, ustanowienie ośmiogodzinnego dnia pracy, kontroli nad wytwarzaniem towarów, zniesienie kary śmierci, reformę sądownictwa oraz obiecano autonomię narodową dla mniejszości narodowych.

Ogłoszono także dekret o przeprowadzeniu 9 stycznia 1918 roku wyborów do Ukraińskiego Zgromadzenia Konstytucyjnego( równolegle do ogłoszonych wyborów do rosyjskiej Konstytuanty ) . Prawo wyborcze uzyskali wszyscy mieszkańcy Ukrainy (także kobiety) którzy ukończyli 20 rok życia. Wobec rozpędzenia w dniu 9 stycznia 1918 przez bolszewików wybranej w demokratycznych wyborach Konstytuanty rosyjskiej , późniejsze walki wojsk Centralnej Rady z bolszewikami uniemożliwiły pełne przeprowadzenie wyborów. Z tych powodów ukraińskie Zgromadzenie Konstytucyjne nie zebrało się.
Już 16 grudnia 1917 bolszewicy uznali Centralną Radę za wroga ludu i ogłosili powstanie Ukraińskiej Republiki Radzieckiej. Rosyjska Rada Komisarzy Ludowych w formie ultimatum zażądała od Centralnej Rady podporządkowania się bolszewikom . Gdy Centralna Rada odrzuciła ultimatum, na Ukrainę wkroczyła Armia Czerwona.
W starciu z bolszewicką inwazją wyszła na jaw cała słabość przygotowań Centralnej Rady do wojny o utrzymanie niepodległości, a zwłaszcza jej niezrozumiałe bagatelizowanie spraw związanych z tworzeniem własnych wojsk. W tym czasie dysponowała ona jedynie około 15- tysięczną armią, którą dowodził Symon Petlura. Wojska bolszewickie cały czas posuwały się naprzód. W styczniu zajęły Odessę, Chersoń i Aleksandrowsk. 9 lutego 1918 wojska bolszewickie zajęły Kijów. Rząd URL przeniósł się na Wołyń.
Parcia armii bolszewickiej nie mogły powstrzymać styczniowe działania Centralnej Rady. W styczniu 1918 roku ogłosiła ona swój IV Uniwersał- deklarację niepodległości Ukrainy od dzisiaj Ukraińska Republika Ludowa staje się niepodległym od nikogo niezależnym, wolnym, suwerennym Państwem Narodu Ukraińskiego
W obliczu nacierających wojsk bolszewickich, ostatnią nadzieją na utrzymanie władzy było dla Centralnej Rady uzyskanie pomocy z zewnątrz. 9 lutego 1918 doszło do podpisania traktatu pomiędzy URL a Niemcami i Austro-Węgrami. Na jego mocy ustalono granicę między URL a Austro-Węgrami, którą stała się dawna granica między monarchią habsburską a Rosją. Podpisanie traktatu, a następnie wkroczenie ponad 450 . tysięcznej armii i austro-węgierskiej na Ukrainę umożliwiło rządowi ukraińskiemu i Centralnej Radzie powrót do Kijowa. Jednak nie wzbudziło to entuzjazmu u ludności ukraińskiej.
Wkraczające armie podzieliły Ukrainę na strefy wpływów (północną-niemiecką, południową-austrowęgierską), nadmiernie eksploatując ją gospodarczo. Nie mogły temu zapobiec władze ukraińskie, w łonie których ponownie rozgorzały konflikty polityczne destabilizujące pracę Centralnej Rady oraz powodujące kryzysy rządowe.
29 kwietnia 1918 roku odbywający się w Kijowie Zjazd Włościański obwołał władcą Ukrainy byłego generała armii carskiej Pawła Skoropadskiego. Przy pomocy wojsk niemieckich dokonano aresztowania rządu i rozpędzono Centralną Radę. Władzę objął Pawło Skoropadski, obwołał się dyktatorem z tytułem hetmana Ukrainy i ogłosił uroczyście powstanie państwa ukraińskiego . Ukrajinskoj Derżawy.
Hetmanat został obalony w grudniu 1918 r. po klęsce państw centralnych w wojnie światowej przez Symona Petlurę i Wołodymyra Wynnyczenkę w oparciu o korpus Strzelców Siczowych dowodzony przez Jewhena Konowalca. Oznaczało to restytucję URL

---

 Dokumenty, zdjecia CRU ZURL
 WYBRANE PRZEJAWY AKTYWNOSCI SPOŁECZNO - KULTURALNEJ POLAKÓW NA UKRAINIE NADDNIEPRZAŃSKIEJ W OKRESIE RZADÓW UKRAIŃSKIEJ RADY CENTRALNEJ (MARZEC 1917 - KWIECIEŃ 1918).

unr.jpg 34.9 KB

unr1.jpg 34.9 KB

З падінням царизму у березні 1917 і створенням з представників українських політичних кіл Української Центральної Ради (УЦР) і в збройних силах почалась організація українців.

Хоча перші частини почали організовуватись ще у квітні (першим став створений в Києві полк імені гетьмана Богдана Хмельницького), лише у червні 1917 УЦР нарешті отримала офіційний дозвіл від Тимчасового Уряду.

На фронті було “українізовано” майже шість корпусів, в т.ч. 34-й ак (став 1-м Українським), 6-й ак (став 2-м Січовим Запорізьким), 21-й ак (став 3-м Українським) – разом 16 дивізій. Крім того, в тилу (від Петрограду до Далекого Сходу) було сформовано понад 20 різних українських полків та куренів. З полків київського гарнізону у листопаді спробували створити 1-у та 2-у Сердюцькі дивізії, але їх було швидко розформовано.

“Жовтнева революція” (листопад 1917) у Петрограді призвела до проголошення Української Народної Республіки (УНР) та роззброєння і висилки з України про-більшовицьких частин. Та деякі збільшовичені підрозділи залишились і зіграли роль “п’ятої колони” під час Українсько-Більшовицької війни.

Ти часом українські підрозділи повільно розкладались, і наприкінці року поза межами фронтової зони Центральні Рада могла покладатись лише на невелику кількість добровольчих частин. Серед них були Гайдамацький кіш Слобідської України (створений та очолюваний Симоном Петлюрою; мав два куреня – Червоних та Чорних Гайдамаків та гарматний дивізіон), Галицько-Буковинський курінь Січових Стрільців (створений переважно з колишніх українських полонених з австро-угорської армії, яких очолив Євген Коновалець), Помічний курінь Січових Стрільців (до нього зголосились переважно київські студенти та учні), Дивізіон панцерників (5 бронеавтомобілів), Гарматний дивізіон полк. Алмазова та інші невеликі частини – переважно залишки українізованих запасних полків та окремі загони УВК – у різних містах України. Разом десь бл.15000 вояків.

На селі ж з квітня-травня 1917 існувало Українське Вільне Козацтво (УВК) – добровільна організація місцевої самооборони, яка була особливо розповсюджена на Київщині, Черкащині та Полтавщині. Основою УВК була сотня (35-70 чол.), яку формувало окреме село. Сотні однієї округи об’єднувались в курені, а курені могли об’єднуватись в полки, але це було вже скоріше в теорії, ніж на практиці. Однак на той час у Центральній Раді було дуже багато прихильників армії “міліційного типу”, які намагались взагалі скасувати регулярну армію – що і було зроблено в січні 1918. Всі регулярні частини демобілізовувались, а їх місце мала зайняти територіальна міліція, об’єднана в три корпуси: Київський, Одеський та Харківськй.

Тим часом під прикриттям “власної” маріонеткової УНР, створеної у Харкові з українських більшовиків, на Україну почали просуватись війська більшовицької Росії. Дрібні українські загони не змогли надовго зупинити їхній наступ, до того ж ще підтриманий виступами місцевих більшовиків та збільшовичених частин.

На початку лютого 1918 українські війська залишили Київ. Після відступу з Києва залишки військ УНР були зведені в Запорізький загін, який пізніше було переформовано в Запорізьку дивізію (4 піші, 1 кінний і 1 гарматний полк та допоміжні частини). Січові стрільці залишились окремою частиною і здійснювали охорону Уряду УНР. Вільне козацтво, яке не справдило покладених на нього сподівань, було розформоване у березні 1918 р.

У такій ситуації українцям не залишилося нічого іншого, як шукати військової допомоги у Німеччини та Австро-Угорщини, які із задоволенням погодились допомогти УНР в обмін на поставки харчів та різної сировини. Після підписання Брест-Литовського миру у березні 1918 німецько-австрійські війська розпочали наступ на схід і швидко вигнали більшовиків з України.

Тим часом УЦР нарешті відмовилась від міліційної армії та вирішила створити регулярну армію у складі 8 територіальних корпусів (Київ, Волинь, Поділля, Одеса, Чернігів, Харків, Катеринослав), 4 кінних дивізій та 1 кінної бригади. Та до осені, коли ця армія мала бути остаточно організована, армія УНР мала б лише наявні у березні сили (не рахуючи охоронних та гарнізонних частин) – разом близько 9-11000 багнетів та 2000 шабель, 250 кулеметів, 60 гармат, 12 панцерників та 5 літаків. Тоді Німеччина та Австро-Угорщина погодились сформувати та передати під українське командування три дивізії (кожна мала по 4 піші та 1 гарматному полку – бл.6000 чол.), сформовані з військовополонених українців: 1-у та 2-у Українські (більше відомі за кольором своєї форми як “Синьожупанні” або “Сині”) дивізії мала сформувати Німеччина, а 1-у Козацько-стрілецьку (більше відому за кольором своєї форми як “Сірожупанна” або “Сіра”) дивізію - Австро-Угорщина.