Rola Żymierski

Michał Rola-Żymierski


Michał Żymierski, pseud. Rola (Żymierski-Rola), właśc. Łyżwiński (ur. 4 września 1890 w Krakowie zm. 15 października 1989 w Warszawie) . wojskowy, marszałek Polski od 5 maja 1945. Urodzony w krakowskiej rodzinie inteligenckiej. W 1908 roku zdał maturę. Ukończył studia prawnicze (Uniwersytet Jagielloński, Akademia Handlowa w Krakowie) oraz wojskowe (Wyższa Szkoła Wojenna we Francji, 1923). Od 1909 działał w ruchu niepodległościowym. Należał do organizacji Zarzewie a później wstąpił do Polskich Drużyn Strzeleckich. W latach 1911-1912 służył w armii austriackiej, gdzie ukończył szkołę oficerów rezerwy

Podczas I wojny światowej w Legionach początkowo jako dowódca kompanii i batalionu I Brygady. Latem 1915 major Żymierski był komendantem POW, od 1916 roku dowódcą pułków w I i II brygadzie. Od lipca 1917 roku . po kryzysie przysięgowym podpułkownik Żymierski został dowódcą 2 pułku piechoty w Polskim Korpusie Posiłkowym. W lutym 1918 po traktacie brzeskim inicjator buntu II brygady i przebicia się przez front pod Rarańczą, po przejściu frontu szef sztabu II Korpusu Polskiego w Rosji w stopniu pułkownika. Po rozbrojeniu Korpusu przez Niemców po bitwie pod Kaniowem w V 1918 na stanowiskach dowódczych w POW w Rosji. Był dowódcą pułku w 4 dywizji piechoty generała Żeligowskiego.

Od stycznia 1919 w Wojsku Polskim. W sierpniu 1919 roku w związku z wybuchem I powstania śląskiego został kierownikiem ekspozytury Naczelnego Dowództwa d/s powstania śląskiego. 1919-1920 uczestnik wojny polsko-bolszewickiej (dowódca II Brygady, następnie 2 Dywizji Piechoty Legionów). W latach 1922-1923 studiował w Wyższej Szkole Wojennej w Paryżu. 1924 otrzymał stopień generała brygady, mianowany został zastępcą szefa administracji armii (odpowiedzialnym za finanse . zakupy sprzętu wojskowego). W czasie przewrotu majowego 1926 stanął po stronie wojsk rządowych dowodził brygadą, po klęsce sił rządowych aresztowany wraz z generałami Tadeuszem Rozwadowskim, Juliuszem Malczewskim i Włodzimierzem Zagórskim.

W 1927 został skazany na 5 lat więzienia za nadużycia finansowe przy dostawach dla armii dokonywanych przez firmę "Protekta" (maski przeciwgazowe), zdegradowany do stopnia szeregowca i wydalony z zawodowej służby wojskowej, przebywał w więzieniu do 1931.

W późniejszym okresie przebywał we Francji (do 1938). W 1932 zwerbowało go do współpracy GRU, które w 1937 roku (w chaosie spowodowanym terrorem wielkiej czystki) zerwało z nim kontakty podejrzewając Żymierskiego o dezinformację. Żymierski dostarczał GRU informacje na temat organizacji i wyszkolenia Wojska Polskiego, transakcji Ministarstwa Spraw Wojskowych we Francji a także werbował agentów dla wywiadu ZSRR z korpusu oficerskiego WP.

W październiku 1938 roku wrócił do Polski. W 1939 roku bezskutecznie ubiegał się o powrót do wojska. Jesienią 1939 roku wyrobił sobie fałszywe dokumenty na nazwisko Zwoliński . posługiwał się nim w czasie okupacji. W lutym 1940 roku konspiracyjny sąd obywatelski na czele z Marianem Borzęckim, byłym komendantem głównym Policji Państwowej w roku 1926, złożony ze zdecydowanych antypiłsudczyków uznał aresztowanie i wyrok z 1927 roku za polityczny i zrehabilitował Żymierskiego przywracając mu stopień generała[potrzebne źródło]. Sąd obywatelski ,prawdopodobnie nie miał świadomości iż Żymierski był wówczas agentem sowieckiego wywiadu wojskowego GRU, także po wojnie usiłowano przedstawiać Żymierskiego jako ofiarę represji politycznych, nie odnosząc się do kryminalnych zarzutów przeciwko niemu. Niektórzy komunistyczni publicyści i badacze przemilczali ten epizod z życia Żymierskiego lub pisali iż w 1927 "wyjechał z kraju".

Żymierski nawiązał kontakt ze Związkiem Jaszczurczym, który po pewnym czasie zerwał z nim kontakty. W 1940 ponownie zaoferował swoje usługi sowieckiemu GRU, jednakże ten nawiązał z nim kontakt dopiero w 1942. Żymierski miał za zadanie dostarczania informacji o polskim podziemiu niepodległościowym, próbując zostać członkiem organizacji konspiracyjnych, nigdzie jednak nie udało mu się dostać z uwagi na kryminalną przeszłość. Od wiosny 1943 związany z PPR (był członkiem niejawnym), Gwardią Ludową, a później Armią Ludową. Od maja 1943 doradca ds. wojskowych w Sztabie Głównym GL jako generał "Józef". 1 stycznia 1944 mianowany naczelnym dowódcą Armii Ludowej pod pseudonimem "Rola". Od 21 lipca 1944 generał broni (z pominięciem stopnia generała dywizji) i Naczelny Dowódca Wojska Polskiego

1944-1947 jako dowódca Armii Ludowej (do lipca 1944) i naczelny dowódca WP - m. in. zatwierdzał wyroki śmierci na żołnierzy AK wydawane przez Sądy Wojskowe PKWN. Był członkiem Prezydium KRN, 1944 kierownik Resortu Obrony Narodowej PKWN, 1945-1949 Minister Obrony Narodowej - niektórzy historycy twierdzą iż pełniąc tą funkcję sprzeciwiał się sowietyzacji polskiego wojska. 3 maja 1945 nadano mu stopień marszałka Polski. Uczestnik konferencji poczdamskiej w składzie delegacji polskiej. W latach 1952-1955 ponownie znalazł się w więzieniu z powodów politycznych i został oskarżony o współpracę z obcym wywiadem, po zwolnieniu nie odegrał już istotnej roli w wydarzeniach w kraju. Pozostawał członkiem PZPR do 1986. Zmarł w 1989 w wieku 99 lat, jego grób na warszawskich Powązkach nieznani sprawcy oblewali systematycznie czerwoną farbą.

Jako przewodniczący Państwowej Komisji Bezpieczeństwa (od 1946) był współodpowiedzialny za prześladowania żołnierzy podziemia niepodległościowego. Był zwolennikiem i realizatorem tezy. że przedwojenni oficerowie WP powinni mieć dostęp do najwyższych stanowisk w powojennej armii, zaś oficerowie Armii Czerwonej powinni stopniowo ją opuszczać i wracać do ZSRR . przewidywał pełne ich wycofanie do 1952 roku. W 1949 roku usunięty z funkcji ministra obrony narodowej.