Legion Wołyński i powstanie warszawskie

Ukraiński Legion Samoobrony, zwany też Legionem Wołyńskim, został zorganizowany 18 marca 1943 r. koło wsi Antonowiec, w powiecie krzemienieckim jako formacja służąca do ochrony ludności ukraińskiej przed partyzantką sowiecką i Polakami. Dowodził nim kpt. Mykoła Medwećkyj „Chryn". Legion został utworzony przez niemiecką służbę bezpieczeństwa, głównie z ukraińskich policjantów z Wołynia. Dowodzili nim ukraińscy oficerowie, mając za niemieckich oficerów nadzorujących funkcjonariuszy niemieckiej policji politycznej (Sicherheitsdienst – SD), najpierw sturmbannführera SS Siegfrieda Asmusa z łuckiego SD, a następnie sturmbannführera SS Ewalda Biegelmeyera z SD Lublin33. W początkach 1944 r. zmieniono nazwę legionu na 31. Schutzmannschafts-Bataillon der SD. Stał się więc w ten sposób etatową jednostką Sicherheitsdienstu.

We wrześniu 1944 r. Legion, albo tylko jego część, walczył na Czerniakowie z powstańcami warszawskimi i desantowanymi jednostkami 1. Armii WP, w tym głównie z żołnierzami z 3. DP im. R. Traugutta. Jego żołnierzy można było odróżnić od innych, gdyż nosili niemieckie mundury Waffen SS, ale z wiśniowymi łapkami (niem. Spiegel) na kołnierzu, w miejscach, gdzie Niemcy nosili łapki czarne. Legion Wołyński brał również udział w działaniach przeciwko zgrupowaniu Armii Krajowej w Puszczy Kampinoskiej (akcja „Sternschuppe") w dniach 27–30. września 1944 r.34 Wiosną 1945 r. legion został rozformowany, a żołnierzy wcielono do 14. dywizji Waffen SS35.

Oprócz Legionu Wołyńskiego przeciwko powstańcom walczyli Ukraińcy służący w 34. policyjnym pułku strzeleckim, który od września 1944 r. znajdował się w składzie wojsk podległych von dem Bachowi. Był to jeden z wielu niemieckich oddziałów policyjnych, w których służyli cudzoziemcy. Pułkiem od 1 maja 1944 r. dowodził oberstleutnant policji porządkowej Franz Wichmann.

Na mocy rozkazu z 29 marca 1943 r. z części rekrutów powołanych do niemieckiej policji pomocniczej – Schutzmannschaften oraz kadry niemieckiej z istniejących od lipca 1942 r. pułków policyjnych rozpoczęto w pierwszej połowie 1943 r. formować policyjne pułki strzeleckie. Pierwszy batalion pułku był przeważnie czysto niemiecki – najczęściej przesuwano do tych jednostek całe bataliony z niemieckich pułków policyjnych. W drugich i trzecich batalionach tylko kadra była niemiecka, natomiast szeregowcy i młodsi podoficerowie pochodzili z zaciągu na terenach okupowanych. Pułki nr 31.–35. rekrutowane były spośród Ukraińców, pułk 36. Białorusinów, pułk nr 37. Kozaków, a 38. policyjny pułk strzelecki – Niemców czarnomorskich36,

Większość pułków została rozformowana w drugiej połowie 1944 r., po opuszczeniu przez Niemców okupowanych terenów wschodnich. Pułk nr 32, nie ukończył swego formowania. Kadra niemiecka została użyta do utworzenia 5, galicyjskiego ochotniczego pułku policyjnego SS, a z Ukraińców przeznaczonych do batalionów II i III powstał 206. batalion Schutzmannschaften.

Jeszcze inną jednostką identyfikowaną jako ukraińska mógł być 209, kozacki batalion Schutzmannschaften. Batalion kozacki sformowano w Warszawie, na trzy miesiące przed powstaniem, z samodzielnych dotychczas kompanii podległych dowódcy policji porządkowej Dystryktu Warszawskiego.

Kapelan 14. Ukraińskiej Dywizji SS

9