Sholom Schwartzbard

Sholom Schwartzbard ur.w 1886 roku w Rosji, był anarchista, polityczny morderca. Podczas Rosyjskiej Rewolucji w 1905, zbiegł do Rumunii. Agent OGPU. Został uniewinniany przez Francuskie sąd za zabójstwo Petlury.

25 maja 1926 r., w 13 dni po zamachu majowym, Szloma Szwarcbard zastrzelił Semena Petlurę przy rue Racine w Paryżu. „Petlura - napisał Andrzej Stanisław Kowalczyk w książce „Pan Petlura?” - jadł obiad sam. Szwarcbard czekał na niego na ulicy. „ »Pan Petlura? « - zapytał po ukraińsku. (...) Ataman odwrócił się i usłyszał raz jeszcze: »Vous-etes Monsieur Petloura? «. Podniósł laskę, jakby chciał odsunąć natręta. »Broń się, psie! « - zawołał Szwarcbard. Strzelił pięć razy i za żadnym razem nie chybił. Ostatnia kula trafiła w serce. Zabójca zawołał: »Assassin! Voila pour les massacres! Voila pour les pogromes! «”

"Motywy Szwacbarda - pisze Snyder - pozostają tajemnicą. Możliwe jest, że - jak twierdził - chciał się poświęcić, by pomścić ukraińskich Żydów. Zamach mogli również zaplanować Sowieci, którzy w następnych dziesięcioleciach zgładzili kilku ukraińskich polityków na wygnaniu".

Te dwie ewentualności - napisał amerykański profesor - nie wykluczają się wzajemnie. Motywy pociągających za sznurki i ich agentów muszą być zbieżne jedynie co do podejmowanego działania, nie muszą się natomiast dokładnie pokrywać. Jeżeli mocodawcy zamachu chodziło o pogorszenie stosunków ukraińsko-żydowskich w Polsce i Europie, osiągnął swój cel. Jeśli celem zamachu było zapobieżenie współpracy między Polakami a Ukraińcami poprzez usunięcie najważniejszego partnera ze strony ukraińskiej, sukces był mniej oczywisty.

Mykoła Czebotariw, szef osobistej ochrony Petlury z początku lat 20., a w momencie jego śmierci agent II Oddziału Sztabu Głównego WP, miał zagrozić, że "okrutnie zemści się na bolszewikach". Po otrzymaniu doniesienia w tej sprawie Dzierżyński nakazał podjęcie szeroko zakrojonych działań. Miano więc ostrzec wszystkich członków KC i wszystkich ambasadorów o zamiarach petlurowców. Na emigracji rozkazano prowadzić "energiczną agenturę oraz śledzić działalność petlurowców", natomiast w samym ZSRR miano przeprowadzić "masową operację przeciwko nim, starannie ją opracować i uderzyć w ich moskiewskie związki". Zalecano wzmocnienie ochrony wyższych instytucji partyjnych na Ukrainie, kierownictwa partii i rządu. Miano też wziąć "odpowiednią liczbę zakładników" oraz wzmocnić ochroną KC WKP(b). Struktury bezpieczeństwa całego państwa postawione zostały na nogi, bo były oficer nieistniejącej armii zagroził zemstą za śmierć swojego przywódcy.