Ukraińcy w Polsce

Spis, przeprowadzony 9 XII 1931r., był bardziej wiarygodny, aczkolwiek dokonywano w jego trakcie fałszerstw, głównie w województwach południowo-wschodnich kraju. Kwestionariusz spisowy zawierał w kwestii narodowo¶ciowej pytanie o język ojczysty. Władze polskie, zdaj±c sobie sprawę ze skali tych fałszerstw, zabroniły publikowania materiałów dla najmniejszych jednostek terytorialnych oraz zabroniły naukowcom dostępu do autentycznego materiału spisowego. Wyniki spisu z 1931 r. wg języka ojczystego przedstawia poniższa tabela:

 Język ojczysty Liczba w tys. 
 Ogółem ludno¶ci  31 915 779
 polski  21 933 444
 ukraiński  3 221 975
 ruski  1 219 647
 żydowski, hebrajski  2 732 573
 białoruski  989 852
 niemiecki  740 992
 rosyjski  138 713
 litewski  83 116
 czeski  38 097
 tutejszy  707 088
 inny i niepodany 50 282 

¬ródło: Statystyka Polski, seria C, zeszyt 94a,  Drugi Powszechny Spis Ludno¶ci z dn. 9 XI 1931r. Mieszkania i gospodarstwa domowe. Ludno¶ć, Warszawa 1938, s. 15.

Dane obu spisów jednak były i s± kwestionowane przez wielu badaczy stosunków narodowo¶ciowych w Polsce. Szacuje się, że w tym okresie ludno¶ć o niepolskiej ¶wiadomo¶ci narodowej stanowiła 36% ogółu społeczeństwa.

W wyniku podpisania traktatu pokojowego w Rydze (18 III 1921 r.) w Polsce znalazło się wielu Białorusinów i Ukraińców, którzy w niektórych regionach województw wschodnich stanowili większo¶ć.

Największ± grup± narodowo¶ciow± po Polakach byli Ukraińcy. Stanowili potężn± siłę w liczbie ok. 4,5 mln osób, czyli ok. 15% ogółu ludno¶ci. Zamieszkiwali głównie w województwach południowo-wschodnich: stanisławowskim, wołyńskim, tarnopolskim, lwowskim, w mniejszym stopniu – w krakowskim i białostockim. Ludno¶ć ukraińska charakteryzowała się rozbudzon± aktywno¶ci± polityczn± i społeczn±. Już w momencie odrodzenia państwa polskiego Ukraińcy mieli dobrze rozwinięte i zorganizowane życie społeczne: cał± sieć towarzystw, spółdzielni, zwi±zków o¶wiatowych, kulturalnych, gospodarczych, religijnych i sportowych. Żywe były tradycje Zachodnioukraińskiej Republiki Ludowej (ZURL), jednego z dwóch państw ukraińskich powstałych w wyniku I wojny ¶wiatowej.

Polska traktowała tereny zamieszkałe przez Ukraińców jako nierozł±czn± czę¶ć własnego państwa, uważała, że ma do nich prawo, natomiast w ¶wiadomo¶ci Ukraińców ziemie te przypadły Polsce w wyniku traktatu polsko-sowieckiego, do którego nie dopuszczono przedstawicieli ZURL.

Pod względem zawodowym Ukraińcy w większo¶ci zajmowali się rolnictwem – 82%. Jedynie 13% stanowili robotnicy. Niewielka była liczba przedsiębiorców, a jeszcze mniejszy procent stanowiła inteligencja. Na konflikt narodowy nakładał się w ten sposób również konflikt społeczny.

Już w końcu XIX w. i na pocz±tku XX w. w Galicji Wschodniej ukształtowały się silne i dobrze zorganizowane partie polityczne. Do największych i odgrywaj±cych czołow± rolę należały: Ukraińska Ludowa Partia Pracy (UNTP), Ukraińska Partia Pracy Narodowej (UPNR), Ukraińska Organizacja Wojskowa (UWO). W 1925 r. doszło do poł±czenia trzech ugrupowań politycznych: UNTP, UPNR i grupy wołyńskiej i utworzenia najbardziej wpływowego ugrupowania – Ukraińskiego Zjednoczenia Narodowo-Demokratycznego (UNDO), które za podstawowe zadanie uznawało walkę o jedno¶ć całego narodu ukraińskiego i o zjednoczone państwo ukraińskie. Mimo to, latem 1939 r., w obliczu zagrożenia dla Polski ze strony Niemiec, UNDO uznało, że w interesie Ukraińców jest współdziałanie w obronie Rzeczypospolitej przed groż±cym napadem niemieckim.

Spo¶ród innych partii politycznych na pocz±tku duże wpływy miały Ukraińska Partia Socjalistyczno - Radykalna (USRP) i Ukraińska Partia Socjal-Demokratyczna (USDP), ale pod koniec lat 30. ich znaczenie wyraĽnie zmalało.

Nacjonalistyczny radykalizm reprezentowała Ukraińska Organizacja Wojskowa, a od 1929 r. Organizacja Ukraińskich Nacjonalistów. Obie formacje działały nielegalnie.

Wybory do Sejmu Ustawodawczego w 1919 r. nie objęły ziem zamieszkanych przez Ukraińców. Od 1922 r. w sejmie istniał Klub Ukraiński, który skupiał 25 posłów i 2 senatorów. Po wyborach w 1928 r. do sejmu weszło 46 posłów, a do senatu – 11 senatorów ukraińskich. W 1935 r. wicemarszałkiem sejmu został przewodnicz±cy UNDO Wasyl Mudryj, który starał się doprowadzić do ugody polsko-ukraińskiej.

Białorusini zamieszkiwali w zwartych gromadach w czterech województwach północno-wschodnich: poleskim, nowogródzkim, wileńskim i białostockim. Pod względem zawodowym aż 92% Białorusinów zajmowało się prac± na roli, a tylko 7% to robotnicy, często nisko wykwalifikowani, a co zatem idzie i najniżej opłacani.

Lista ukraińskich parlamentarzystów II RP

Sejm

 I kadencja 
Andrij Bratuń - od 23 maja członek frakcji socjalistycznej w Klubie Ukraińskim, a następnie frakcji Sel-Sojuz i Sel-Rob
Nestor Chomiak - wszedł do Sejmu w 1925, na miejsce po zbiegłym do ZSRR M. Łuckewyczu
Serhij Chrućkyj - prezes Ukraińskiej Reprezentacji Parlamentarnej
Maksym Czuczmaj
Wasyl Dmytriuk
Iwan Dutczak
Mykoła Ilkiw
Wasyl Komarewycz - utracił mandat na mocy wyroku S±du Najwyższego z 6 lipca 1923
Borys Kozub¶kyj
Serhij Kozyćkyj
Iwan Krawczyszyn
Semen Lubar¶kyj - mandat z Bloku Mniejszo¶ci Narodowych w okręgu krasnystawskim
Marko Łuckewycz - pozbawiony mandatu w 1924
Stepan Makiwka
Łew Markowycz
Semen Melnyk
Wasyl Mochniuk - wszedł w 1923 na miejsce M. Pyrohiwa
Serhij Nazaruk - wszedł w 1923 na miejsce W. Komarewycza
Andrij Paszczuk
Iłarion Pawluk - wszedł z listy Bloku Mniejszo¶ci Narodowych w okręgu krzemienieckim
Samijło Pidhir¶kyj
Toma Prystupa
Mykoła Pyrohiw - utracił mandat w 1923
Ostap Skrypa
Jurij Tymoszczuk - mandat z Bloku mniejszo¶ci Narodowych w okręgu łuckim
Antin Wasyńczuk
Pawło Wasyńczuk
Jakiw Wojtiuk
Omelian Załućkyj

 II kadencja 
Lew Baczynskyj - prezes klubu Ukraińskiej Socjalistyczno-Radykalnej Reprezentacji Parlamentarnej, zmarł w czasie kadencji
Stepan Baran
Stepan Bilak
Iwan Błażkewycz
Jewhen Bohusław¶kyj - wszedł z listy BBWR
Wołodymyr Cełewycz
Mykoła Cham - mandat z listy Sel-Rob Lewicy, członek klubu Sel-Rob Jedno¶ci
Serhij Chrućkyj
Maksym Czuczmaj
Iwan Fedoruk - mandat z listy Sel-Rob Prawicy. Utracił mandat decyzj± S±du Najwyższego z 17 lutego 1930
Mychajło Hanuszew¶kyj
Wołodymyr Kochan
Osyp Kohut
Łeontij Kunyćkyj
Antin Kuńko
Iwan Kuroweć - zrzekł się mandatu w 1928
Stepan Kuzyk
Iwan Liszczyn¶kyj
Dmytro Ładyka
Dmytro Łewyćkyj
Ostap Łućkyj
Antin Maksymowycz - wszedł na miejsce I. Kurowcia
Atanazy Ostrejko - mandat z listy BBWR
Dmytro Palijiw
Wołodymyr Pellich
Mykoła Rohućkyj
Miłena Rudnyćka-Łysiak
Erazm Sadow¶kyj - wszedł z listy BBWR
Wasyl Sehejda - wszedł z listy BBWR
Adrian Senjuk
Ławrentij Serwetnyk
Kłym Stefaniw
Mychajło Strutyn¶kyj
Petro Szekeryk-Donikyw
Hryń Terszakoweć
Kyryło Walnyćkyj
Pawło Wasyńczuk
Dmytro Wełykanowycz
Iwan Własow¶kyj
Stepan Wołyneć - mandat z listy Sel-Rob Prawicy
Ołeksandr Wysłoćkyj
Wiktor Wysoczan¶kyj - mandat z listy BBWR
Mychajło Zachidnyj
Wołodymyr Zahajkewycz
Iwan Zawałykut
Wołodymyr Zubryćkyj
Semen Żuk

 III kadencja 
Stepan Baran
Stepan Bilak
Bohdan Biłyn¶kyj wszedł do Sejmu 16 paĽdziernika 1931 na miejsce po M. Hałuszczyn¶kim
Jewhen Bohusław¶kyj - wszedł z listy BBWR
Mykyta Bura - wszedł z listy BBWR
Serhij Chrućkyj
Jura Czukur
Mychajło Hałuszczyn¶kyj - zmarł w czasie kadencji
Antin Horbaczew¶kyj
Andrij Hrywnak - wszedł do Sejmu w 1933 na miejsce J. Ołesnyćkiego
Ołeksandr Jawor¶kyj
Wołodymyr Kochan - zrzekł się mandatu w 1933
Stepan Kuzyk
Dmytro Ładyka
Dmytro Łewyćkyj
Ostap Łućkyj
Ilko Łysyj - w 1933 wszedł na miejsce W. Kochana
Lubomyr Makaruszka
Mychajło Matczak
Jarosław Ołesnyćkyj - zmarł w 1933
Zinowij Pełen¶kyj
Petro Pewnyj
Miłena Rudnyćka-Łysiak
Wasyl Serafymowycz
Stepan Skrypnyk
Mychajło Tełeżyn¶kyj
Hryń Terszakoweć
Mychajło Wachniuk
Dmytro Wełykanowycz
Wołodymyr Zahajkewycz

 IV kadencja 
Stepan Baran
Stepan Bilak
Wasyl Boluch
Mykyta Bura
Wołodymyr Cełewycz
Serhij Chrućkyj
Wołodymyr KuĽmowycz
Wasyl Mudryj
Zinowij Pełen¶kyj
Roman Perfećkyj
Petro Pewnyj
Stepan Skrypnyk
Hryń Terszakoweć
Kornyło Trojan
Serhij Tymoszenko
Dmytro Wełykanowycz
Iwan Wołan¶kyj
Stepan Wytwyćkyj
Iwan Zawałykut

 V kadencja 
Stepan Baran
Stepan Bilak
Wasyl Boluch
Mykyta Bura
Wołodymyr Cełewycz
Hryń Hankewycz
Wołodymyr Kosidło
Pawło Łysiak
Wasyl Mudryj
Stepan Nawroćkyj
Ołeksandr Ohorodnyk
Wołodymyr Onufrejczyk
Zinowij Pełen¶kyj
Roman Perfećkyj
Stepan Skrypnyk
Iłarion Tarnaw¶kyj
Iwan Wołan¶kyj
Martin Wołkow
Stepan Wytwyćkyj

 Senat 

 I kadencja 
Mychajło Czerkaw¶kyj
Demian Hersztan¶kyj
Ołeksandr Karpin¶kyj
Ołena Łewczyn¶ka
Iwan Pasternak

 II kadencja 
Wasyl Baranyk - zmarł 11 kwietnia 1930
Ołeksandr Czrkaw¶kyj
Wołodymyr Decykewycz
Mychajło Hałuszczyn¶kyj
Antin Horbaczew¶kyj
Serhij Kozyćkyj
Mykoła KuĽmyn
Ołena Kysiłew¶ka
Iwan Makuch
Stepan Redko
Julijan Tatomyr
Kornyło Trojan

 III kadencja 
Inokentij Hołowaćkyj
Ołena Kysiłew¶ka
Iwan Makuch
Mykoła Masłow
Julijan Pawłykow¶kyj

 IV kadencja 
Wołodymyr Decykewycz
Antin Horbaczew¶kyj
Ostap Łućkyj
Mykoła Masłow
Julijan Pawłykow¶kyj

 V kadencja 
Wołodymyr Decykewycz
Omelian Horodyn¶kyj
Bohdan Łepkyj
Roman Łobodycz
Mykoła Małyćkyj
Mykoła Tworydło
Serhij Tymoszenko