Waffen-SS (niem. Zbrojne SS) – rodzaj zbrojnych oddziałów Schutzstaffeln (niem. Sztafety Ochronne), zwanych również SS.

Oddziały zostały utworzone w maju 1940 rozkazem Himmlera, ale już wcześniej istniało kilka elitarnych pułków funkcjonujących w ramach SS (SS-Verfügungstruppen, SS-VT), które walczyły w kampanii wrześniowej. Służyło w nich 18 000 żołnierzy. Przed kampanią we Francji postanowiono rozbudować Waffen-SS do czterech dywizji. W czerwcu 1941 roku formację tę tworzyły 4 dywizje i wiele samodzielnych brygad. Służyło w nich łącznie 220 000 żołnierzy.

Po ataku na ZSRR doceniono bitność esesmanów i zaczęto tworzyć kolejne dywizje, w tym z ochotników z innych państw, np. z Norwegii, Danii, Holandii, Belgii, Łotwy. Z czasem powstały jednostki bośniackie, ukraińskie i inne. Pod dowództwem Waffen-SS walczył również korpus kozacki.

W grudniu 1944 Waffen-SS osiągnęło szczyt swojego rozwoju. W jego skład wchodziło 38 dywizji (niektóre nie w pełni skompletowane), około 15 brygad i mnóstwo mniejszych jednostek, w których służyło aż 950 000 żołnierzy, z czego Niemcy stanowili niewiele ponad jedną trzecią (nie licząc volksdeutschów). Waffen-SS miało także sztab armii (6 Armia Pancerna SS) i 16 sztabów korpusów.

W końcowej fazie wojny kilka elitarnych dywizji Waffen-SS (m.in. Leibstandarte SS Adolf Hitler,Totenkopf, Wiking, Das Reich, Hohenstaufen, Hitlerjugend, Nederland) było najlepiej wyposażonymi i najbitniejszymi oddziałami armii niemieckiej.

Ponosząc ogromne straty (w kwietniu 1945 było już tylko 580 000 żołnierzy), oddziały Waffen-SS walczyły do końca wojny. Mają na koncie wiele zbrodni, z których większość popełniły na froncie wschodnim. Jako część SS, Waffen-SS zostało uznane przez Międzynarodowy Trybunał Wojskowy w Norymberdze za organizację zbrodniczą.

Z powodu odrębnej struktury dowodzenia i własnych służb łączności oddziały Waffen-SS miały trudności z bliską współpracą z wykonującymi te same zadania oddziałami Wehrmachtu. Kultywujący pruską tradycję oficerowie Wehrmachtu żywili szczerą pogardę do swoich odpowiedników z Waffen-SS, gdyż zgodnie z prawdą twierdzili, że kariera kadry Waffen-SS zależała w równym stopniu od ich "zapału ideologicznego" co od ich zdolności dowodzenia na polu bitwy. Fakt, że oddziały Waffen-SS były faworyzowane przez Hitlera i innych funkcjonariuszy NSDAP podczas decydowania o przydziałach sprzętu i rekrutów, także wpływał negatywnie na współpracę miedzy Waffen-SS a Wehrmachtem, który uważał, że wykorzystałby te środki w znacznie bardziej efektywny sposób.

Często spotykana opinia o dużej wartości bojowej oddziałów Waffen-SS może mieć źródło w częstym wykorzystywaniu tych oddziałów do akcji przeciwpartyzanckich, policyjnych i represyjnych, gdzie łatwo można było zawyżać bojowe sukcesy wliczając do zabitych po stronie przeciwnej zamordowanych cywili. W konfrontacji z regularnymi wojskami lub dobrze uzbrojoną partyzantką SS-mani ponosili często straty przeczące ich sławie. Przypadki walki do ostatniego naboju wiążą się prawdopodobnie ze strachem przed ponoszeniem odpowiedzialności za zbrodnie wojenne w przypadku dostania się do niewoli. Dużą rolę w kreacji legendy Waffen-SS miała również oficjalna hitlerowska propaganda.

Pochodzenie cudzoziemskich żołnierzy Waffen-SS 

Kraj pochodzenia Liczba Jednostki Narodowość
Albania 3000 21 DGór Albańczycy
Belgia 23 000 5 DPanc, 27 DGrenPanc Flamandowie
15 000 5 DPanc, 28 DGrenPanc Walończycy
Wielka Brytania 50 Wolny Korpus Brytyjski Brytyjczycy
Bułgaria 200-1000 (?) Panzer-Zerstörerbrigade bułgarski Bułgarzy
Chorwacja 30 000 7 DGór, 13DGór, 23 DGór Chorwaci, Bośniacy
Dania 10 000 Freikorps Danmark, 5 DPanc, 11 DGrenPanc Duńczycy
Indie 3500 Wolny Legion Hinduski Hindusi
Estonia 20 000 20 DGren Estończycy
Finlandia 1000 Fiński Batalion Ochotniczy Finowie
Węgry 15 000 (?) 22 DKaw, 25 DGren, 26 DGren Węgrzy
Łotwa 39 000 15 DGren, 19 DGren Łotysze
Holandia 50 000 5 DPanc, 23 DGrenPanc, 34 DGren Holendrzy
Norwegia 6000 Ochotniczy Legion Norweski, 5 DPanc, 11 DGrenPanc Norwegowie
Francja 8000 33 DGren Francuzi
Włochy 20 000 29 DGren Włosi
Ukraina (Galicja) 25 000 14 DGren Ukraińcy[1]
ZSRR 12 000 29 DGren, 30 DGren Rosjanie, Białorusini
40 000 -
50 000 (?)
XV Kozacki Korpus Kawalerii SS Kozacy
8000 1 Tatarska Brygada Górska SS, Wschodnioturecki Związek Bojowy Waffen-SS Tatarzy, Azerowie, Turkmeni, Kirgizi, Uzbecy
Rumunia 3000 103 pułk niszczycieli czołgów Rumuni
Serbia 15 000 7 DGór, 21 DGór, Serbski Legion Ochotniczy Serbowie, Albańczycy
Hiszpania 1000 101 hiszpańska kompania ochotnicza SS, 3 kompania 1 batalionu 28DGrenPanc Hiszpanie
Szwecja 100-130 5 DPanc, 11DGrenPanc Szwedzi
Szwajcaria 700-800 5 DPanc, 11DGrenPanc niemieckojęzyczni Szwajcarzy

Weterani Waffen-SS zorganizowali się po wojnie w związku tradycji Hilfsgemeinschaft auf Gegenseitigkeit der ehemaligen Angehörigen der Waffen-SS (HIAG), który do połowy lat 70. miał wpływy w organizacjach Bundeswehry oraz w partiach politycznych Niemiec Dopiero na początku lat 80. partie polityczne zaczęły się dystansować, CDU zakończyła swoją współpracę. Związek federalny rozwiązał się w 1992 po tym jak był obserwowany przez Verfassungschutz pod zarzutem współpracy z organizacjami neonazistowskimi.

Ukraińscy weterani SS zostali upamiętnieni w swoim kraju, gdzie we Lwowie powstał pomnik upamiętniający żołnierzy 14 Dywizji Grenadierów SS, a jedną z ulic Tarnopola nazwano imieniem tej jednostki, przy jednoczesnym przemilczaniu ich zbrodniczego charakteru.

Podobne tendencja do gloryfikacji Waffen SS jako oddziałów walczących z radzieckim okupantem, przy jednoczesnym pomijaniu ich zbrodni występuje też na Łotwie