Wojna domowa w Rosji

Wojna domowa w Rosji 1917-1922

Wojna domowa w Rosji 1917-1922, okres walk wewnętrznych w Rosji, zapoczątkowany zdobyciem władzy przez bolszewików po rewolucji październikowej 1917, a zakończony opanowaniem przez nich Rosji.

Stronami w konflikcie byli: bolszewicy zwani "czerwonymi" oraz ich antagoniści "biali", wspomagani przez: Wielką Brytanię, USA, Japonię, Francję oraz Włochy. Walkę zbrojną zapoczątkowało tzw. powstanie Kiereńskiego - Krasnowa (próba odbicia z rąk bolszewickich Piotrogrodu) w listopadzie 1917. Przeciw nowym władzom wystąpili także kozacy dońscy, kubańscy i orenburscy, powstał również Komisariat Zakaukaski, a na Ukrainie utworzono Ukraińską Centralną Radę.

Pierwszymi sukcesami bolszewików były: stłumienie buntu junkrów i obalenie Komitetu Ocalenia Ojczyzny i Rewolucji w Petersburgu (1917). W celu opanowania władzy w Rosji "czerwoni" zawarli 3 lutego 1918 pokój z państwami centralnymi w Brześciu Litewskim (brzeski traktat pokojowy).

"Białym" z pomocą przyszły alianckie wojska interwencyjne: Anglicy wylądowali w Murmańsku (6 marca 1918), następnie dołączyły do nich wojska francuskie, włoskie i amerykańskie. W kwietniu 1918 Władywostok zajęli Japończycy. Od lutego do kwietnia wojska radzieckie wyparły nad Don Armię Ochotniczą generała A.M. Kaledina. Po stronie "białych" opowiedział się 50-tysięczny Korpus Czechosłowacki, który opanował duże obszary Syberii. 6 lipca 1918 w Moskwie doszło do jednodniowego buntu eserowców (nieudana próba przejęcia władzy).

5 września 1918 Rada Komisarzy Ludowych wydała dekret o wprowadzeniu "czerwonego terroru", będący usankcjonowaniem masowych prześladowań przeciwników bolszewizmu. 16-17 lipca 1918 bolszewicy zamordowali w Jekaterynburgu cara Mikołaja II Romanowa i jego rodzinę.

Eskalacja wojny domowej w Rosji nastąpiła po kapitulacji Niemiec. W listopadzie 1918 w Odessie i Sewastopolu wylądowały wojska francuskie i włoskie, w lutym 1919 admirał A.W. Kołczak ogłosił się głównodowodzącym wojsk "białych" i podjął ofensywę na Kazań. Z Estonii na Piotrogród ruszył korpus generała N.N. Judenicza, który po kilku miesiącach walk wycofał się do punku wyjścia (styczeń 1920). Po załamaniu się ofensywy generała A.I. Denikina w listopadzie 1919 bolszewicy przejęli inicjatywę. W połowie 1919 interwencyjne wojska obce rozpoczęły wycofywanie się z Rosji. W końcu tegoż roku rozbity został trzon armii admirała Kołczaka, a następnie generała Denikina. Latem 1920 wycofali się Brytyjczycy, 1922 - Japończycy. Po zakończeniu wojny polsko-bolszewickiej ostatecznie pokonano (październik-listopad 1920) siły kontrrewolucyjne skupione wokół generała P.N. Wrangla.

W następstwie wojny domowej w Rosji dokonano trwałych zmian ustrojowych, republiki stały się państwami bolszewickimi z monopartyjnym systemem politycznym. Bezpośrednimi skutkami wojny były: ogromny spadek liczby ludności kraju, nędza i głęboki kryzys gospodarczy wywołujący bunty wojskowych (powstanie kronsztadzkie), strajki robotnicze i powstania chłopskie (antonowszczyzna).