Zamach na Pi連udskiego

Ukrai雟ki zamach na Józefa Pi連udskiego - nieudany zamach zbrojny na Józefa Pi連udskiego, dokonany we Lwowie 25 wrze郾ia 1921.

25 wrze郾ia 1921 Naczelnik Pa雟twa Józef Pi連udski przyjecha z oficjaln wizyt do Lwowa, aby otworzy zorganizowane w tym mie軼ie pierwsze Targi Wschodnie. Po uroczystym powitaniu na dworcu, defiladzie wojskowej, w鈔ód d逝giego szpaleru uczniów lwowskich szkó i mieszka鎍ów Lwowa, odkrytym samochodem, w towarzystwie prezydenta miasta Józefa Neumanna Pi連udski uda si do katedry 豉ci雟kiej. Po mszy z這篡 kurtuazyjn wizyt arcybiskupowi lwowskiemu Józefowi Bilczewskiemu i pojecha do parku Stryjskiego na otwarcie Targów. Po uroczysto軼iach zwi您anych z otwarciem targów, a tak瞠 po酥iesznym zwiedzeniu ekspozycji uda si na kolejne spotkania - z bankowcami, dziennikarzami i wreszcie do ratusza na uroczysto嗆 ods這ni璚ia ufundowanego przez w豉dze miejskie wielkiego god豉 pa雟twowego. Po zako鎍zonych obiadem uroczysto軼iach, oko這 godz. 20 Pi連udski wyszed z ratusza bez eskorty, w towarzystwie wojewody lwowskiego Kazimierza Grabowskiego. Przez t逝m przecisn掖 si ku nim Stepan Fedak - 21-letni Ukrainiec - syn znanego lwowskiego adwokata i dzia豉cza ukrai雟kiego dr. Stefana Fedaka. By on cz這nkiem tajnego Komitetu Ukrai雟kiej M這dzie篡 oraz Woli - konspiracyjnej organizacji bojowej ukrai雟kich studentów i by造ch oficerów galicyjskiej armii ukrai雟kiej, której celem by豉 walka o niepodleg貫 pa雟two. By豉 ona sterowana przez ukrai雟k organizacj wojskow p趾. Jewhena Konowalca, dzia豉j帷 na emigracji - w Czechos這wacji i w Niemczech. Jej celem by這 organizowanie pocz徠kowo dzia豉 dywersyjnych i sabota穎wych w Ma這polsce Wschodniej, nast瘼nie masowej walki zbrojnej Ukrai鎍ów z Polsk i ZSRR a do powo豉nia niepodleg貫go pa雟twa ukrai雟kiego na terenach Ma這polski Wschodniej oraz Ukrainy Naddnieprza雟kiej.

Na zebraniu lwowskich dzia豉czy Woli zapad豉 decyzja o zamachu na Pi連udskiego podczas Targów Wschodnich. Spiskowcy znali dok豉dnie plan jego pobytu we Lwowie. Wola podzielona zosta豉 na grupy pi璚ioosobowe. Jedna z nich mia豉 wykona zamach. Drog losowania wybrano wykonawc. Zosta nim Stefan Fedak. Zaopatrzony w fa連zywy paszport z wiz niemieck, zaraz po zamachu mia wyjecha do Berlina. W akcji mieli mu pomaga pozostali towarzysze z grupy. Student prawa Palijew mia sta tu obok Fedaka, aby zaraz po strza豉ch obezw豉dni go i wzywa policj. Z pomoc mia pospieszy inny spiskowiec przebrany w mundur majora wojska polskiego. Obaj mieli wyprowadzi Fedaka z t逝mu, wsi捷 z nim do wynaj皻ego samochodu osobowego i rzekomo odwie潭 do wi瞛ienia - w rzeczywisto軼i wywie潭 za miasto.

Marsza貫k Pi連udski i wojewoda Grabowski wsiedli pod ratuszem do odkrytej limuzyny (Pi連udski siedzia z lewej strony). Samochód ruszy bardzo wolno, gdy nagle rozleg si g這郾y huk. Wojewoda, pewien, 瞠 to wystrza ze 幢e wyregulowanego silnika samochodu, siedzia wyprostowany, natomiast Pi連udski, który od razu pozna, 瞠 to strza z pistoletu, odruchowo pochyli g這w. Pocisk min掖 go o w這s i uderzy w szyb. Pad造 kolejne dwa strza造. Jeden pocisk trafi wojewod w prawe rami, drugi - w lew r瘯. Wojewoda osun掖 si z siedzenia, Pi連udski podtrzyma go. Starszy posterunkowy policji Jakub Skweres rzuci si na zamachowca i chwyci go za gard這. Padaj帷y Fedak strzeli czwarty raz i rani si w pier. T逝m ludzi rzuci si na niego. Od niechybnej 鄉ierci uratowali go policjanci i 穎軟ierze z warty przed ratuszem, którzy kolbami karabinów roztr帷ili linczuj帷ych.

Wojewoda zosta opatrzony przez lekarzy i uda si do domu, natomiast Pi連udski pojecha zgodnie z planem do Teatru Wielkiego, gdzie zosta owacyjnie powitany przez zgromadzon tam publiczno嗆.

Ranny, ci篹ko pobity Fedak pod eskort policji trafi do szpitala. Natychmiast przes逝chany przez policj fa連zywie zezna, 瞠 chcia zastrzeli jedynie wojewod, który by wrogiem ludno軼i ukrai雟kiej, a potem zamierza demonstracyjnie wr璚zy pistolet naczelnikowi Pi連udskiemu.

Po zako鎍zeniu spektaklu w teatrze w budynku w豉dz województwa odby si uroczysty bankiet, na który przyby tak瞠 ranny wojewoda Grabowski.


Orgina artyku逝 pod adresem http://www.gazetawyborcza.pl/1,75480,2932282.html

25 IX 1921. Kula w r瘯awie

W這dzimierz Kalicki
2005-09-26, ostatnia aktualizacja 2005-09-23 17:07


Naczelnik Pa雟twa Józef Pi連udski przyje盥瘸 z oficjaln wizyt do Lwowa rano, o godzinie 11. Przed gmachem dworca odbiera wojskow defilad.

SERWISY
Pi連udski ma dzi otworzy Targi Wschodnie, imprez handlow, z któr w豉dze pa雟twowe wi捫 wielkie nadzieje. Zorganizowane z wielkim rozmachem maj pokaza, 瞠 sytuacja w Ma這polsce Wschodniej, gdzie cz窷 鈔odowisk ukrai雟kich nie chce pogodzi si z w陰czeniem tych obszarów do pa雟twa polskiego, ostatecznie si ustabilizowa豉. St康 te tak uroczyste powitanie Pi連udskiego na dworcu, st康 g瘰ty, d逝gi szpaler uczniów lwowskich szkó od dworca a do bramy targów. Za szpalerem uczniów stoj t逝my lwowiaków, którzy przyszli powita niezwykle tu popularnego marsza趾a Pi連udskiego.

Z dworca naczelnik w towarzystwie prezydenta Lwowa Józefa Neumanna jedzie odkrytym samochodem do katedry. Po nabo瞠雟twie Pi連udski sk豉da kurtuazyjn wizyt biskupowi Józefowi Bilczewskiemu. I wreszcie - otwarcie targów. Po serii przemówie Pi連udski jako pierwszy przekracza próg targów i og豉sza je za otwarte. Chór towarzystwa 酥iewaczego Bard 酥iewa "Pobudk".

Marsza貫k Pi連udski po酥iesznie zwiedza ekspozycj. Ju o 14 czeka go kolejny punkt programu - uroczyste 郾iadanie dla go軼i targów wydane przez Zwi您ek Banków Ma這polskich. Na 郾iadanie zaproszono tak瞠 uczestników zjazdu dziennikarskiego. Potem Pi連udski jedzie do ratusza na uroczysto嗆 ods這ni璚ia ufundowanego przez w豉dze miejskie wielkiego god豉 pa雟twowego. Pó godziny pó幡iej w wielkiej sali magistratu rozpoczyna si obiad wydany na cze嗆 marsza趾a.

O 20 nieco znu穎ny Pi連udski wychodzi z ratusza w towarzystwie wojewody Kazimierza Grabowskiego. Marsza貫k nie cierpi eskorty policji, a zw豉szcza tajniaków - to fobia z czasów konspiracji, gdy tropiony by przez carsk policj i 瘸ndarmeri - i jak zwykle nie towarzyszy mu ochrona. Naczelnik i wojewoda podchodz do samochodu. Przez t逝m przeciska si ku nim m這dy, szczup造 m篹czyzna. W kieszeni 軼iska dziesi璚iostrza這wy pistolet produkcji hiszpa雟kiej.

To Stefan Fedak, 21-letni Ukrainiec, syn znanego lwowskiego adwokata i dzia豉cza ukrai雟kiego dr. Stefana Fedaka. M這dy Fedak w 1915 roku uko鎍zy pi徠 klas gimnazjum im. Mickiewicza we Lwowie, potem przerwa nauk i wst徙i do oddziaów strzelców ukrai雟kich. Po dwóch latach wyjecha do Wiednia i zapisa si do cesarskiej szko造 kadetów. W 1918 roku przez W璕ry przedosta si do Galicji i szybko awansowa na adiutanta atamana Semena Petlury. Jako oficer jego armii bra udzia w zesz造m roku w ofensywie Pi連udskiego na Kijów, potem os豉nia odwrót polskich oddziaów. Od zesz貫go roku dzia豉 w KUM, tajnym Komitecie Ukrai雟kiej M這dzie篡, oraz w Woli, konspiracyjnej organizacji bojowej ukrai雟kich studentów i by造ch oficerów galicyjskiej armii ukrai雟kiej. Wola chce walczy o niepodleg貫 pa雟two. Sterowana jest przez dzia豉j帷 na emigracji w Czechos這wacji i w Niemczech ukrai雟k organizacj wojskow p趾. Jewhena Konowalca. Jej celem jest organizowanie najpierw dywersji i sabota簑 w polskiej Ma這polsce Wschodniej, a w ko鎍u doprowadzenie do masowej walki zbrojnej Ukrai鎍ów z Polsk i ZSRR i powo豉nie niepodleg貫go pa雟twa na terenach Ma這polski Wschodniej oraz Ukrainy Naddnieprza雟kiej.

Przed trzema tygodniami na zebraniu lwowskich dzia豉czy Woli zapad豉 decyzja o zamachu na Pi連udskiego podczas Targów Wschodnich. Spiskowcy dok豉dnie znali plan jego pobytu we Lwowie. Wola podzielona jest na pi徠ki konspiratorów. Zamach zlecono jednej z nich. Pi璚iu spiskowców losowa這, kto ma strzela. Wypad這 na Fedaka. Jego towarzysze zdobyli dla fa連zywy paszport z wiz niemieck. Zaraz po zamachu ma wyjecha do Berlina. W akcji pomaga maj mu trzej towarzysze z pi徠ki. Student prawa Palijew ma w czapce akademickiej sta tu obok Fedaka. Zaraz po strza豉ch powinien obezw豉dni go i krzycze: "Policja! Policja!". Z pomoc pospieszy ma inny spiskowiec przebrany w mundur majora wojska polskiego. Obaj powinni wyprowadzi Fedaka z t逝mu, wsi捷 z nim do czekaj帷ego z boku wynaj皻ego samochodu osobowego i rzekomo odwie潭 do wi瞛ienia - a w rzeczywisto軼i wywie潭 za miasto.

Marsza貫k Pi連udski i wojewoda Grabowski wsiadaj do odkrytej limuzyny. Marsza貫k siedzi z lewej strony. Szofer rusza. Samochód jedzie bardzo wolno, gdy rozlega si g這郾y huk. Wojewoda siedzi wyprostowany. Jest pewien, 瞠 hukn掖 幢e wyregulowany silnik samochodu. Do鈍iadczony konspirator i 穎軟ierz Pi連udski od razu poznaje, 瞠 to strza pistoletowy. Odruchowo pochyla g這w. Pocisk mija go o w這s i uderza w szyb. Niemal natychmiast rozlega si drugi i trzeci strza. Jeden pocisk trafia wojewod w prawe rami, drugi - w lew r瘯. Amunicja, jak dostarczono Fedakowi, jest kiepskiej jako軼i. Twardy, metalowy p豉szcz trzeciego pocisku rozpada si tu po strzale. W r瘯 wojewody uderza jedynie mi瘯ki, o這wiany rdze, który druzgocze dwie ko軼i i zatrzymuje si pod podszewk r瘯awa.

Wojewoda osuwa si z siedzenia. Pi連udski podtrzymuje go.

Tymczasem starszy posterunkowy policji Jakub Skweres rzuca si na zamachowca i chwyta go za gard這. Padaj帷y Fedak strzela czwarty raz i sam si rani w pier. Rozjuszony t逝m odtr帷a posterunkowego, masakruje zamachowca. Od niechybnej 鄉ierci ratuj go policjanci i 穎軟ierze z warty przed ratuszem, którzy kolbami karabinów roztr帷aj linczuj帷ych.

Policjanci z pomoc marsza趾a Pi連udskiego wyprowadzaj wojewod z samochodu. Gdy lekarz stwierdza, 瞠 rany nie zagra瘸j 篡ciu, wojewoda poleca odwie潭 si do domu. Tam lekarze opatruj go. Pi連udski z zimn krwi poleca natychmiast zawie潭 si do teatru, gdzie wedle planu ma by o 20.15.

Gdy naczelnik pojawia si w lo篡, widzowie wstaj z miejsc. Przez dziesi耩 minut bij brawo i skanduj "Niech 篡je!". Potem orkiestra gra Mazurka D帳rowskiego i znów zaczynaj si wiwaty.

Ranny, ci篹ko pobity Fedak pod eskort policji trafia do szpitala. Policjanci znajduj nó, który zamachowiec przywi您a sobie do 造dki. Nie bacz帷 na jego ci篹ki stan natychmiast przes逝chuj go. Fedak chytrze zeznaje, 瞠 chcia zastrzeli jedynie wojewod, który jest wrogiem ludno軼i ukrai雟kiej, a potem zamierza demonstracyjnie wr璚zy pistolet naczelnikowi Pi連udskiemu.

Wojewoda Grabowski - mimo ran - nie odwo逝je wieczornego bankietu w gmachu w豉dz województwa. Z oboma przestrzelonymi r瘯ami mia豚y k這poty przy stole, wi璚 pozostaje w fotelu w s御iedniej sali. Witany owacyjnie Pi連udski najpierw zachodzi do wojewody na krótk pogaw璠k, a potem przechodzi do sali bankietowej.